مبانی فلسفی روش شناسی تحقیق

جواد پورکریمی(استادیار دانشگاه تهران)

روش شناسی در واقع پیوند دهنده نظریه و روش ها است که نقش اساسی در طرح و ارائه الگوی تحقیق دارد(ایمان،1372). روش شناسی مجموعه گفتارهای منطقی است که در ارتباط بین ذهنی اندیشمندان توسط اجتماعات علمی به عنوان هدایتگر تحقیقات علمی پذیرفته شده است.در روش شناسی ها زیر بناهای فلسفی تئوری ها که مربوط به هستی شناسی(Ontology) و معرفت شناسی(Epistemology) آنها است ارائه می گردد(ایمان،1375).در برخی منابع علمی به روش شناسی های مورد استفاده در تحقیق پارادایم(Paradigm)نیز گفته می شود. در برخی منابع علمی روش شناسی (methodology) و روش تحقیق (methods) تحت قالب و نام Axiology(ارزش شناسی) آمده است. بر حسب اینکه محقق بر اساس تجربه و یا مشاهده به انجام تبیین علمی از طریق روش علمی یا تحقیق مبادرت ورزد می بایست الگوی نظری یا قالب فکری (paradigm) خود را از منبع شناخت مشخص نماید. برای تعیین پارادایم یا رویکرد محقق از منابع شناخت توجه به زیر بناهای فکری محقق از نظر موارد زیر ضروری است که به آن فلسفه تحقیق می گویند.این موارد شامل موارد زیر است:—هستی شناختی واقعیت (Ontology)‘ —معرفت شناختی دانش( Epistemology)‘ —روش شناسی تحقیق (Methodology) و —روش تحقیق (Method). بر این اساس می توان پارادایم های زیر را در مورد تحقیق که توسط پاین (pine) در سال 2002 مطرح شده است معرض نمود: پارادایم تجربی - تحلیلی یا اثبات گرایی( Positivism)‘ پارادایم پسا اثبات گرایی( Post positivism)‘ پارادایم تفسیری (Interpretive)‘ پارادایم انتقادی( Critical) و پسا ساختارگرایی( Post structuralism).